Bal Çeşitleri Nelerdir, Ballar Nasıl Sınıflandırılır?

Bal denildiğinde akla tek bir ürün gelse de bütün ballar aynı kaynaktan, aynı bölgede veya aynı yöntemle oluşmaz. Balın rengi, kokusu, tadı, kıvamı ve bileşimi; arıların yararlandığı bitkilere, üretim dönemine, coğrafyaya ve ürünün sunum biçimine göre değişebilir.

Bu nedenle ballar yalnızca açık veya koyu renkli olmalarına göre değil, kaynağına, bitki çeşitliliğine, üretildiği bölgeye ve sunum biçimine göre sınıflandırılır.

Kaynağına göre bal çeşitleri

Balın temel hammaddesi ya çiçek nektarıdır ya da bitkilerle ilişkili şekerli salgılardır. Bu ayrıma göre ballar iki ana grupta incelenir:

• Çiçek balları
• Salgı balları

Çiçek balları, arıların çiçeklerden topladığı nektarın işlenmesiyle oluşur. Kestane, hayıt, lavanta, kekik ve ayçiçeği balı bu gruba örnek verilebilir.

Salgı balları ise doğrudan çiçek nektarından oluşmaz. Arılar, bitkilerin veya bitkiler üzerinde yaşayan bazı böceklerin oluşturduğu şekerli salgıları toplar. Çam ve meşe balı bu grupta yer alır.

Bu iki bal grubu arasında tat, renk, mineral yapısı ve şeker dengesi bakımından farklılıklar bulunur.

Bitki çeşitliliğine göre sınıflandırma

Ballar, içlerinde baskın olan bitki kaynağına göre de sınıflandırılır.

Tek bir bitkinin nektarı veya salgısı belirgin biçimde baskınsa bu ürün monofloral bal olarak tanımlanır. Kestane, lavanta ve hayıt balı buna örnektir.

Arılar çok sayıda farklı bitkiden nektar toplamışsa ve tek bir kaynak belirgin biçimde öne çıkmıyorsa ortaya çıkan ürün polifloral bal veya multifloral bal olarak adlandırılır. Bahar balı ve yayla balı çoğunlukla bu grupta değerlendirilir.

Monofloral sözcüğü, balın yalnızca tek bir bitkiden oluştuğu anlamına gelmez. Arılar çevredeki başka kaynaklara da gidebilir. Burada önemli olan, belirli bir bitkinin balın özellikleri üzerinde baskın olmasıdır.

Bölgesine göre adlandırılan ballar

Bazı ballar belirli bir bitkinin adıyla değil, üretildiği coğrafyayla tanınır.

Örneğin:

• Kaz Dağı balı
• Anzer balı
• Yayla balı
• Siirt balı
• Toros balı gibi ifadeler, balın üretildiği bölgeyi öne çıkarır.

Bölgesel balların içinde çok sayıda bitki türü bulunabilir. Aynı bölgenin bitki örtüsü, yükseltisi, iklimi ve çiçeklenme takvimi balın kendine özgü özellikler kazanmasına katkı sağlar.

Ancak yalnızca kovanın bir bölgede bulunması, balın o coğrafyaya özgü belirli bir niteliğe sahip olduğunu kanıtlamaz. Kaynağın açık ve izlenebilir olması gerekir.

Üretim dönemine göre adlandırma

Bazı ballar, üretildikleri mevsime veya hasat dönemine göre isimlendirilir.

Bahar balı, ilkbaharda açan farklı bitkilerin nektarlarından oluşur. Yaz balı veya sonbahar balı gibi ifadeler de belirli bir dönemdeki bitki kaynaklarını anlatabilir.

Aynı arılıkta ilkbaharda üretilen bal ile yaz sonunda üretilen bal arasında büyük farklılıklar görülebilir. Çünkü çevredeki çiçekler, sıcaklık, yağış ve nem koşulları zamanla değişir.

Sunum biçimine göre bal çeşitleri

Balın kaynağı aynı olsa bile tüketiciye farklı biçimlerde sunulabilir:

• Süzme bal
• Petekli bal
• Karakovan balı
• Krem bal

Süzme bal, petek gözlerinden ayrılarak kavanozlanan baldır. Petekli bal, balmumu gözleriyle birlikte sunulur.

Karakovan balında arılara hazır temel petek verilmeden, peteğin tamamının arılar tarafından yapılması amaçlanır.

Krem bal ise kontrollü kristalleştirme yoluyla sürülebilir ve pürüzsüz bir yapı kazandırılmış baldır.

Bunlar botanik açıdan ayrı bir bal kaynağı değildir. Aynı balın farklı üretim veya sunum biçimleridir.

Balın rengine bakarak çeşidi anlaşılır mı?

Balın rengi kaynağı hakkında ipucu verebilir ancak tek başına kesin sonuç sağlamaz.

Kestane ve meşe balları çoğunlukla koyu renkteyken akasya ve bazı narenciye balları daha açık renkli olabilir. Fakat aynı bal çeşidi farklı yıllarda, bölgelerde ve hava koşullarında değişik tonlar gösterebilir.

Bu nedenle yalnız renk, koku veya kıvama bakarak balın kaynağını kesin olarak belirlemek mümkün değildir. Gerektiğinde polen analizi, duyusal değerlendirme ve diğer laboratuvar yöntemlerinden yararlanılır.

Hangi bal daha iyidir?

Bir bal çeşidinin diğerinden her durumda daha iyi olduğunu söylemek mümkün değildir.

Bazı kişiler kestane balının yoğun ve buruk tadını severken, bazıları bahar balının daha yumuşak ve çiçeksi karakterini tercih eder. Çam balı daha koyu ve dengeli bir tada sahip olabilir; hayıt balı ise farklı bir aromatik yapı gösterebilir.

Bal seçerken yalnızca ürünün adına değil, kaynağına, üretim biçimine, olgunluğuna ve gördüğü işlemlere bakmak gerekir.

Bal çeşitliliği, iyi ve kötü balların listesi değildir. Farklı bitkilerin, bölgelerin ve mevsimlerin aynı kovan içinde bıraktığı izlerin bütünüdür.