Propolis Hangi Maddelerde Çözünür? Alkollü ve Alkolsüz Propolis Farkı

Propolis tek bir kimyasal maddeden oluşmaz. İçinde bitkisel reçineler, balmumu, fenolik asitler, flavonoidler, uçucu bileşenler ve farklı polariteye sahip çok sayıda madde bulunur.

Bu nedenle propolisin bütün bileşenleri tek bir sıvıda aynı oranda çözünmez. Kullanılan çözücü, elde edilen özütün kimyasal profilini doğrudan değiştirir.

“Alkollü propolis” veya “alkolsüz propolis” ifadesi bu nedenle yalnızca ilk ayrımdır. Bir propolis ürününün kalitesini tek başına açıklamaz.

Alkollü propolis nedir?

Etanol (etil alkol), propolis özütlemede en yaygın kullanılan çözücülerden biridir.

Propolisteki reçinemsi ve fenolik bileşenleri sudan daha iyi çözer. Etanol ile suyun belirli oranlarda karıştırılması, farklı polaritedeki bileşenlerin birlikte alınmasına yardımcı olabilir.

Bu nedenle araştırmalarda ve ticari üretimde alkollü propolis özütleri sıklıkla kullanılmaktadır.

Etanolün güçlü bir çözücü olması, bütün tüketiciler için en uygun seçenek olduğu anlamına gelmez. Alkol tüketmek istemeyen kişiler, çocuk ürünleri veya belirli formülasyonlar için alkolsüz alternatiflere ihtiyaç duyulur.

Alkolsüz propolis nedir?

Alkolsüz propolis, ürünün formülasyonunda etanol bulunmadığını ifade eder.

Ancak “alkolsüz” sözcüğü şu bilgileri tek başına vermez:

• Hangi çözücü kullanıldı?
• Ham propolisin ne kadarı özüte geçti?
• Hangi fenolik bileşenler elde edildi?
• Üründe taşıyıcı veya emülgatör var mı?
• Kuru özüt miktarı nedir?
• Ürün standardize edilmiş midir?

Bu nedenle alkolsüzlük bir kalite derecesi değil, formülasyon özelliğidir.

Su bazlı propolis nedir?

Ham propolisin reçinemsi bileşenleri suda düşük çözünürlük gösterir.

Bu nedenle “su bazlı propolis” farklı yöntemlerle hazırlanmış olabilir:

• Ham propolisin doğrudan suyla özütlenmesi
• Alkolle alınan ekstraktın daha sonra suya aktarılması
• Propolis bileşenlerinin taşıyıcılarla suda dağıtılması
• Emülgatör kullanılması
• Mikroenkapsülasyon
• Kimyasal veya fiziksel çözünürleştirme işlemleri

Suda çözünme ile suda dağılma aynı şey değildir. Şişe çalkalandığında homojen görünen bir ürün, propolis bileşenlerinin moleküler olarak su içinde çözündüğü anlamına gelmez.

Suda çözünebilir propolis üzerine yapılan araştırmalarda basit su ekstraksiyonunun ötesine geçen özel yöntemlerin kullanılması da bu teknik güçlüğü gösterir.

Zeytinyağlı propolis nedir?

Zeytinyağı, yağda çözünebilen bazı propolis bileşenlerini taşıyabilir.

Yağlı sistemlerin avantajlarından biri alkol içermemesi ve yağ bazlı ürünlere kolayca katılabilmesidir. Ancak zeytinyağı, alkol veya organik asitlerle aynı bileşenleri aynı oranda özütlemez.

Yağlı özütte:

• Yağda çözünen bileşenler daha fazla öne çıkabilir
• Daha polar fenoliklerin geçişi sınırlı kalabilir
• Ürünün büyük bölümü taşıyıcı yağdan oluşabilir
• Damla sayısı üzerinden doğrudan başka ekstraktlarla karşılaştırma yapılamaz

“Yüzde 20 propolis” ifadesinin ham maddeyi mi, kuru özütü mü anlattığı açıkça belirtilmelidir.

Sirkeli propolis nedir?

Sirke, temel olarak su ve asetik asit içeren bir sıvıdır.

Asidik ortam propolisteki bazı bileşenlerin sıvıya geçmesine yardımcı olabilir. Ancak ham propolisi ev tipi sirkeye yatırmak, bütün değerli bileşenlerin etkin biçimde özütlendiğini göstermez.

Ürünün değerlendirilmesi için şu bilgiler gerekir:

• Sirkenin asit oranı
• Kullanılan propolis miktarı
• Ekstraksiyon süresi
• Sıcaklık
• Karıştırma yöntemi
• Filtrasyon
• Kuru özüt miktarı
• Fenolik analiz sonuçları

Sirkeye propolis koymak ile standardize propolis ekstraktı üretmek aynı işlem değildir.

Laktik asitli propolis nedir?

Laktik asit, propolis için alkolsüz bir ekstraksiyon ortamı olarak araştırılan organik asitlerden biridir.

Son dönemde yapılan bilimsel araştırmalarda, L-laktik asitle hazırlanan propolis özütünün fenolik içeriği, antioksidan özellikleri ve sindirim sonrası erişilebilirliği alkollü ekstraktla karşılaştırılmıştır. Bu araştırmalarda, laktik asidin alkolden daha başarılı bir özütleme ortamı olarak kullanılabileceği belirlenmiştir.

Bu sonuç, her laktik asitli ürünün otomatik olarak üstün olduğunu göstermez. Başarı; laktik asit yoğunluğu, propolis kaynağı, oran, süre, sıcaklık ve diğer proses koşullarına bağlıdır.

Hangi çözücü daha iyidir?

Bütün propolisler ve bütün kullanım amaçları için tek bir “en iyi çözücü” bulunmaz.

Alkol birçok fenolik bileşeni güçlü biçimde çıkarabilir. Su belirli daha polar bileşenleri alabilir ancak reçinemsi kısmı sınırlı çözer. Yağ bazı lipofilik bileşenleri taşır. Organik asitler farklı ekstraksiyon profilleri oluşturabilir.

Karşılaştırmada şu ölçütlere bakılmalıdır:

• Kuru propolis özütü miktarı
• Toplam fenolik içerik
• Belirli fenolik bileşikler
• Balmumu ve çözünmeyen madde
• Çözücü oranı
• Yardımcı maddeler
• Stabilite
• Parti standardizasyonu
• Kullanım amacına uygunluk

“Alkolsüz” kelimesi, bu soruların hiçbirinin tek başına cevabı değildir.